Theo truyền thống Phật giáo, ngay từ thời đức Phật, lúc ban đầu tăng đoàn của đức Thế Tôn vẫn còn khất thực và nguyên tắc để ứng xử chung trong việc quản lý tự viện là: Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo và cùng thực hiện đời sống lý tưởng theo 6 pháp Hoà Kính (Lục Hoà Cộng Trụ). Về sau do sự phát triển Tăng đoàn ngày đông đảo về số lượng và nhiều thành phần giai tầng xã hội, nhu cầu quản lý Tăng đoàn và tổ chúc Tự viện tốt hơn nên hệ thống giới luật được hình thành bên cạnh những lời dạy của đức Phật.

- Là người chủ hộ cơ sở tự viện : chịu trách nhiệm chính trong mọi quan hệ xã hội và thực hiện theo qui định của luật pháp hiện hành,có quyền quyết định cao nhất trong mọi sinh hoạt tu học,xuất gia,thọ giới của Tăng-Ni,phật tử trực thuộc cơ sở tự viện vị ấy chịu trách nhiệm theo Hiến Chương và Nội Qui Tăng Sự của GHPGVN giao phó.

- Là người đại diện cơ sở của GHPGVN:Vị trụ trì là người được Ban trị sự tỉnh thành hội phật giáo địa phương quyết định bổ nhiệm hoặc đề xuất HĐTS.GHPGVN bổ nhiệm theo luật định, còn mỗi Tăng-Ni là thành viên của GHPGVN .Do đó,vị trụ trì là người chịu trách nhiệm hướng dẫn Tăng-Ni,phật tử thực hiện mọi phật sự do TW.GHPGVN phổ biến đồng thời còn có trách nhiệm phản ảnh những nguyện vọng chánh đáng của Tăng-Ni,phật tử về sinh hoạt tu học hoặc đề xuất những phật sự mà TW.GHPGVN cần lưu tâm.

- Với trách nhiệm trên nên vị trụ trì cần có những chuẩn mực về Giới-Định-Tuệ hay nói như hoà thượng Viễn Công dạy: vị trụ trì cần có 3 đức tính thiết yếu là : NHÂN,MINH,DŨNG. Nếu thiếu một thì suy,thiếu hai thì nguy,thiếu ba thì mất cái đạo Trụ trì và vi ấy sẽ không làm lợi ích gì cho Phật Pháp mà trái lại còn làm băng hoại Phật Pháp nữa.

NHIỆM VỤ TRỤ TRÌ

TRONG VAI TRÒ HƯỚNG DẪN PHẬT TỬ

HT. Thích Thanh Hùng: Phó Ban Hướng Dẫn Phật Trung Ương GHPGVN.

A- DẪN NHẬP:

"Phật pháp xương minh do Tăng già hoằng hoá

Thiền môn nghiêm tịnh do đàn việt phát tâm"

- Để đường hướng giáo dục và hướng dẫn Phật tử phát huy vai trò hộ trì chánh pháp một cách hiệu quả.

- Người trụ trì là vị lãnh đạo cơ sở, ngoài đức độ thì tài năng và kinh nghiệm là điều kiện để bảo tồn và phát huy tự viện.

- Phải thông suốt đường lối của Giáo hội Phật giáo Việt nam, là nền tảng phát huy đem lại sự phồn vinh cho trụ xứ. Muốn bảo tồn vững chắc sự sinh hoạt đồng bộ tốt đẹp phải biết tôn trọng luật pháp cũng như chánh sách nhà nước mà vị trụ trì cần thực hiện với phương châm:

"Trụ Pháp Vương gia

Trì Như Lai tạng".

B- NỘI DUNG:

I- TRÁCH NHIỆM TRỤ TRÌ:

Nói đến Trụ Trì là nói đến nhà tổ chức giỏi ở mọi mặt "Trụ Pháp vương gia".

Đây là cái tài tổ chức hay nhìn ở góc độ khác là nói về mặt hình thức sinh hoạt như: nghi lễ, văn hoá, giáo dục, giao tiếp, từ thiện .v.v…

Nói đến Trụ Trì là nói đến nhà mô phạm, người tu hành, người có đạo hạnh, biểu hiện an lạc, giải thoát "Trì Như lai tạng".

Là nói về mặt nội dung của tổ chức đó hay cá nhân và cộng đồng có kết quả an lạc là giữ gìn mạng mạch của Phật pháp được bền lâu như: học và thực tập tứ nhiếp pháp, đức nhẫn nhục, hạnh an lạc .v.v…

II- NHIỆM VỤ CỦA NHÀ LÃNH ĐẠO:

1- Năm cái mạnh cần biết (năm cái tài mà người lãnh đạo cần biết)

- Cái Trí: biết cẩn thận suy xét mọi việc hợp tình hợp lý.

- Cái Nhân (Bi): biết thương người tức biết thương chính mình vậy.

- Cái Tín: tạo niềm tin cho mọi người nghĩa là người ta sẽ tin đến mình.

- Cái Dũng: phải có bản lĩnh, không khiếp sợ về thể chất hay tinh thần.

- Cái hạnh (Đức): đức độ sẽ cảm hoá được tất cả nên cần phải phát huy tốt bốn yếu tố trên.

Vai trò người Trụ Trì rất quan trọng trong việc điều hành phát huy tự viện, là nền tảng của Giáo hội cũng là cốt lõi của Phật giáo. Người Trụ Trì phải quán xuyến mọi việc, mọi mặt từ đối nội và đối ngoại, do vậy Phật pháp được xương minh, thiền môn hưng thịnh, đàn việt hộ trì mạnh hay yếu cũng đều từ hình bóng vị Tăng già đó mà nên.

2- Năm cái yếu cần biết (năm cái yếu kém mà người lãnh đạo cần biết)

- Cậy dũng khinh thân: đừng xem mình trẻ khoẻ mà xem thường, không dè dặt, không cẩn thận, thiếu tích cực.

- Gặp việc nóng nảy: thiếu bình tĩnh trước mọi hoàn cảnh

- Thiếu lòng kiên nhẫn: việc khó khăn, cực nhọc hay bị chê trách… thì khó chịu.

- Không chịu thu thập ý kiến: sẽ nghèo tư liệu, tổ chức sẽ yếu đi.

- Thiên vị, thiếu công bằng: làm sự sinh hoạt mất đồng bộ.

Vì thế người lãnh đạo cần nên trách những thế yếu để mọi sinh hoạt mạnh và tốt hơn.

III- HƯỚNG DẪN TU HỌC:

Người lãnh đạo xem việc hướng dẫn tu học cho người xuất gia và tại gia như một nhu cầu cần thiết không thể thiếu. Trên bước đường hoằng hoá phải đào tạo cho được lực lượng kế thừa.

1- Trong giới xuất gia:

Giới xuất gia là lực lượng kế thừa quan trọng trong sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh, giữ vững mạng mạch Phật pháp, nên vị Trụ Trì phải xem xét, nuôi dạy đạo chúng thật tốt, đào tạo nhiều bậc Tăng tài cho Phật giáo, góp phần làm đạo Phật ngày càng xương minh.

2- Trong giới tại gia:

Phật tử tại gia là lực lượng nòng cốt tạo nên sự hưng thịnh của thiền môn, nên vị Trụ Trì cần phát triển mạnh về số lượng và bồi dưỡng cho có chất lượng, vì có là người Phật tử chân chính mới có thể hộ trì Phật pháp đắc lực và hiệu quả được.

- Về mặt số lượng: tự viện cần phải có Phật tử, mỗi năm tổ chức quy y và truyền ngũ giới, tạo môi trường gắn bó với Tam bảo, tổ chức từ thiện, khen thưởng học trò giỏi, Phật tử ngoan, sinh hoạt văn nghệ, mở lớp dạy nghề như cắm hoa, nấu ăn chay, học ngoại ngữ.v.v…

- Về mặt chất lượng: mở đạo tràng tu học, mở lớp dạy giáo lý, thực tập và sống theo lời Phật dạy để giảm dần tham sân si, hoá giải khổ đau, chuyển hoá ưu phiền.v.v…đem lại cuộc sống đích thực có hiệu quả an vui hạnh phúc cụ thể khiến gia đình hoà thuận, xã hội kỷ cương.

KHẮC NIỆM

Thời gian khắc niệm dụng chuyên công

Truyền thống hoằng khai lý đại đồng

Tam ngoạt bồi tâm tăng huệ lực

Cửu tuần dưỡng tánh tiến chân không

Trau dồi cung cách bày hương ngộ

Thúc liễm dung nghi hiển vị phong

Vạn tượng sum la quang cảnh Bụt

Nhơn tình nghĩa đạo vẹn muôn lòng.

Phương pháp và tâm lý ứng xử

trong việc quản lý tự viện

22/05/2009 08:29 Thích Minh Thiện

Kích thước chữ:

Theo truyền thống Phật giáo, ngay từ thời đức Phật, lúc ban đầu tăng đoàn của đức Thế Tôn vẫn còn khất thực và nguyên tắc để ứng xử chung trong việc quản lý tự viện là: Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo và cùng thực hiện đời sống lý tưởng theo 6 pháp Hoà Kính (Lục Hoà Cộng Trụ). Về sau do sự phát triển Tăng đoàn ngày đông đảo về số lượng và nhiều thành phần giai tầng xã hội, nhu cầu quản lý Tăng đoàn và tổ chúc Tự viện tốt hơn nên hệ thống giới luật được hình thành bên cạnh những lời dạy của đức Phật.

Riêng ở Việt Nam, việc tổ chúc quản lý tự viện cũng xuất hiện rất lâu như dựa vào Bách Trượng Thanh qui,Thiền Lâm Bảo Huấn, Tỳ Ni Nhật dụng…để tạo thành nề nếp tu học cho cơ sở tự viện.

I. Thế nào là quản lý tự viện? (hay quản lý tự viện là quản lý cái gì?)

Ngày nay khái niệm Quản lý tự viện là bảo quản và phát triển cơ sở Phật giáo gồm động sản và bất động sản. Trong đó bao hàm về sinh hoạt tu học, đời sống của các thành viên Tăng Ni, Phật tử cận trụ của tự viện ấy. Ngoài ra còn là trách nhiệm hướng dẫn phật tử tu học, tín ngưỡng Phật giáo đúng chánh pháp.

Vai trò vị trụ trì trong một tự viện:

- Là người chủ hộ cơ sở tự viện : chịu trách nhiệm chính trong mọi quan hệ xã hội và thực hiện theo qui định của luật pháp hiện hành,có quyền quyết định cao nhất trong mọi sinh hoạt tu học,xuất gia,thọ giới của Tăng-Ni,phật tử trực thuộc cơ sở tự viện vị ấy chịu trách nhiệm theo Hiến Chương và Nội Qui Tăng Sự của GHPGVN giao phó.

- Là người đại diện cơ sở của GHPGVN:Vị trụ trì là người được Ban trị sự tỉnh thành hội phật giáo địa phương quyết định bổ nhiệm hoặc đề xuất HĐTS.GHPGVN bổ nhiệm theo luật định, còn mỗi Tăng-Ni là thành viên của GHPGVN .Do đó,vị trụ trì là người chịu trách nhiệm hướng dẫn Tăng-Ni,phật tử thực hiện mọi phật sự do TW.GHPGVN phổ biến đồng thời còn có trách nhiệm phản ảnh những nguyện vọng chánh đáng của Tăng-Ni,phật tử về sinh hoạt tu học hoặc đề xuất những phật sự mà TW.GHPGVN cần lưu tâm.

- Với trách nhiệm trên nên vị trụ trì cần có những chuẩn mực về Giới-Định-Tuệ hay nói như hoà thượng Viễn Công dạy: vị trụ trì cần có 3 đức tính thiết yếu là : NHÂN,MINH,DŨNG. Nếu thiếu một thì suy,thiếu hai thì nguy,thiếu ba thì mất cái đạo Trụ trì và vi ấy sẽ không làm lợi ích gì cho Phật Pháp mà trái lại còn làm băng hoại Phật Pháp nữa.

Trách nhiệm các Tăng Ni, phật tử sinh hoạt tu học trực tiếp trong một cơ sở Phật giáo:

- Là những người đồng sự với vị trụ trì Quản lý tự viện về mọi mặt: như trên đã nói Tăng – Ni,phật tử cùng sinh hoạt tu học trong một cơ sơ tự viện là những thành viên của GHPGVN ,do đó cũng chính là những người cùng có sự phân công tuỳ sức để giúp vị trụ trì hoàn thành trọng trách của mình đối với Đạo pháp & Dân tộc.

- Là một đoàn thể giáo hội Phật giáo thu nhỏ tại địa phương: kể từ năm 1981 tổ chức GHPGVN là sự thống nhất trọn vẹn nhất của Phật Giáo Việt Nam dựa trên nguyên tắc: “Thống nhất ý chí và hành động,thống nhất lãnh đạo và tổ chức. Đồng thời vẫn tôn trọng và duy trì các truyền thống Hệ phái,cũng như các pháp môn và phương tiện tu hành đúng chánh pháp”(lời nói đầu HCGHPGVN).Do đó ,tập thể Tăng –Ni,phật tử cùng tu tập theo tinh thần Lục Hoà Cộng Trụ trong một cơ sở Tự Viện thì đó chính là thể hiện những nguyên tắc căn bản của GHPGVN vậy.

Trách nhiệm phật tử tại gia đối với ngôi Tam bảo:

- Hết lòng quy kính và phát nguyện hộ trì.Người phật tử tại gia khi phát nguyện Quy y Tam Bảo là nguyện đời đời, kiếp kiếp quay về nương tựa Phật-Pháp-Tăng .Do đó,cần khuyến hoá và tạo điều kiện để họ đầy đủ niềm tin vào phước lực hộ trì Tam Bảo mà họ sẽ có được . “ Thiền môn hưng thịnh bởi đàn việt phát tâm”…

- Chuyên cần học tập phật pháp và phật hoá gia đình. Nhưng muốn đầy đủ niềm tin và nghị lực để hộ trì Tam bảo thì người Phật tử phải “Lớn lên từ trong Phật pháp”. Do đó,người phật tử cần phải học và hành trì Phật pháp đồng thời dạy dổ con cháu,khuyến hoá người thân trong gia đình cùng quy kính ngôi Tam bảo để có niềm hạnh phúc là cả nhà cùng chuyển hoá khổ đau nhân thế.

Quản lý và điều hành phật sự chung của GHPGVN:

*Ban Đại Diện phật giáo huyện,thị & Ban Trị Sự Tỉnh,Thành Hội Phật Giáo: Sự lãnh đạo và điều hành các cấp Hành chánh GHPGVN luôn dựa trên cơ sở HCGHPGVN,Nội quy Tăng sự và các Quy chế hoạt động nhưng không mang tính chất giáo quyền mà nhằm thực hiện tinh thần “Chuẩn mực Lợi hành, Đồng sự ”để hoàn thành sự nghiệp Hoằng dương phật pháp-Lợi lạc quần sanh.

- Quan tâm hỗ trợ và lãnh đạo phật sự chung.

- Lắng nghe nguyện vọng chánh đáng của Tăng Ni, phật tử.

*Hội Đồng Chứng Minh & Hội Đồng Trị Sự GHPGVN:

Sự bảo hộ theo luật định của nhà nước CHHCNVN:

- Bảo hộ về tài sản, bất động sản theo luật định.

- Bảo hộ về truyền thống hành đạo theo HCGHPGVN và luật pháp nhà nước CHXHCNVN qui định.

II. Một số Phương pháp  để quản lý tự viện:

Như trên đã trình bày thì Quản lý tự viện là một vấn đề hết sức tế nhị nó gồm nhiều vấn đề liên quan đến tự viện ,sinh hoạt tại tự viện,con người sống trong tự viện và tự viện trong tổ chức quản lý của GHPGVN…Do đó trong phạm vi giới thiệu một số phương pháp để Quản lý tự viện này,chung tôi chỉ liên hệ một số điều liên quan đến vị trụ trì,ban trụ trì hay ban chức sự cơ sở tự viện ….Nói chung là người trực tiếp điều hành sinh hoạt tu học tại cơ sở Tự viện.

Nhìn chung quản lý Tự Viện của Viêt Nam hiện nay có thể áp dụng theo 3 cách sau đây:

Trường hợp tinh thần tự giác kém:

Nếu như trong tập thể gồm nhiều thành viên trình độ tu học còn kém,tập khí Tham, sân, si còn nhiều. Thì nên đề ra nhiều thanh qui hay nội qui để quản lý tự viện theo chiều sâu và chiều rộng khiến mọi người tuân theo.

Ưu điểm:

-Tính đồng bộ cao.

- Tính kỷ luật cao và hình thức kỷ luật nhiều.

Nhược điểm:

- Đơn điệu.

- Thiếu sáng tạo.

- Thiếu linh hoạt.

- Thiếu sự cảm thông.

- Không tận dụng hết tính  đa năng của con người.

Trường  hợp tinh thần  tự giác cao:

Theo Phật giáo thì mỗi người đều có Phật tánh và có thể trở thành một vị Phật trong tương lai. Vì thế mỗi cá nhân có khả năng tự giác đảm nhận công việc trong tự viện mà không cần đặt ra nhiều luật lệ hay nội qui. Và thầy trụ trì chỉ cần tạo điều kiện để hội chúng tham gia quản lý tự viện trên tinh thần tự giác và thông qua đó mỗi người đều có thể góp phần vào sự thành công của tự viện.

Ưu điểm:

Kích thích được yếu tố cá nhân làm việc.

Tinh thần trách nhiệm cao và hiệu quả của công việc sẽ đạt cao hơn.

Trong những điều kiện thích hợp, con người không những chấp nhận trách nhiệm mà còn biết tự nhận trách nhiệm về mình.

Nhược điểm:

Có  thể  xảy  ra tính không đồng bộ.

Khắc phục hậu quả chậm.

Dễ dàng dẫn đến phân biệt đối xử.

Thiếu tinh thần tập thể.

Không tự chủ về hiệu quả công việc.

Không áp dụng trong các công việc mang tính kỷ luật cao.

Đồng sự:( Vận dụng các pháp Yết Ma căn bản để điều hành)
Quản lý tự viện theo cách Đồng sự là kết hợp tính chất của cách quản lý tự viện theo phương pháp tự giác và không tự giác. Cách quản lý này đặt sự hợp tác của mọi người lên hàng đầu.

Ưu điểm:

- Rất thích hợp với các ngôi tự viện có tăng chúng đông.

-Hiểu quả công việc đi đôi với niềm tin - Vừa là phương tiện vừa là cứu cánh,

-Cân bằng trong ứng xử.

-Giảm thiểu tối đa hành vi vị kỷ và không lành mạnh nội bộ nhóm.

-Giảm thiểu tối đa thái độ chuyên quyền.

*Tuy nhiên, dù quản lý theo phương nào đi nữa chúng ta cũng cần tuân thủ một số yếu tố tâm lý cơ bản như sau:

1. Tôn trọng nhân phẩm: Phật tính vốn sẵn có trong mỗi con người

2. Từ bi: Tố chất cao đẹp, nhu cầu của cả hai. Vị trụ trì và các thành viên luôn cần có thái độ quan tâm chia sẻ đời sống tinh thần lẫn vật chất.

3. Thành tâm: cao hơn mọi cử chỉ, mọi ngôn ngữ là sự thành tâm  không thực hiện vì nghĩa vụ và không công kích người khác bằng kiểu nói bóng gió, mỉa mai, ám chỉ, châm chích vì tránh tác dụng ngược

4. Tế Nhị: Tế nhị là sự thành thật nhưng không phải nói ra tất cả ý nghĩ mà chỉ nói ra vấn đề nào đó có lợi cho đại chúng; nhưng cũng không phải cố giả trang thiền tướng cầu bỉ cung kỉnh

5. Giản dị: Giản dị là biết cách biến cái phức tạp thành cái đơn giản, không tạo sự cầu kỳ, rắc rối

6. Công bằng: là sự đối xử không thiên vị. Đôi khi ta có  thể thừa nhận thiên vị nhưng cần giảm thiểu tối đa để nước trăm sông có thể đổ về biển.

7. Không chỉ trích một ai đó khi họ vắng mặt: Nếu chúng ta điều hành một chùa mà bị lôi cuốn vào sự chỉ trích của một ai đó thì chúng ta sẽ làm mất lòng và hiệu quả công việc kém.

8. Công khai nếu không có gì là đặc biệt: Tâm lý số đông là muốn chia sẻ những thông tin về những công việc mà họ đang dự phần đóng góp, được chia sẻ thông tin họ thấy yên tâm hơn vì mình được tin tưởng, tôn trọng, thông cảm và đóng góp nhiều hơn.

9. Thái độ nêu gương: Nêu gương trong lối sống và tinh thần trách nhiệm, trong công việc chung và cả trong cách sống riêng. Có thể nói nêu gương là sự kết hợp hài hoà 3 phương diện giáo hoá truyền thống của Phật giáo :Thân giáo-Khẩu giáo-Ý giáo đối với mọi người.

Như vậy nếu vị trụ trì,ban trụ trì,ban chức sự quản lý tư viện với các phương pháp và các đức tính trên thì cho dù quý thầy trụ trì,quý vị ấy không giỏi về kinh, luật, luận nhưng chắc  chắn những vị  ấy vẫn  là những người  quản  lý điều hành tốt một ngội tự viện.

(Bài giảng khóa Bồi Dưỡng Kiến Thức Trụ Trì Phật Giáo Tỉnh Long An nhân mùa An Cư Kiết Hạ PL 2552 - DL 2008).

THÍCH LỆ TRÍ (Theo THÍCH LỆ TRÍ)